جلال جلالى زاده
260
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
ك كتاب : در هنگام اطلاق مراد از آن قرآن است . در نزد علماى اصول مراد كتاب الرسالهى امام شافعى است كه در پاسخ محدث بصره ، عبد الرحمن بن مهدى نوشته است . كتاب ناميدن آن بدين دليل است كه امام شافعى آن را كتاب ناميده است و اولين كتابى است كه در علم اصول به ما رسيده است . الرساله ناميدن آن نيز به سبب فرستادن آن به وسيلهى حارث بن سريج نقال براى عبد الرحمن بن مهدى است . كذب : عدم مطابقت حكم با واقع ، مخلّ عدالت راوى و شاهد و از گناهان كبيره است . كراهت : خطاب شارع كه بر طلب ترك كارى بدون قطع و تأكيد دلالت مىكند ، انجام آن موجب مجازات نيست هر چند امكان سرزنش دارد ، ولى ترك آن موجب پاداش است . كراهت تحريمى : خطاب شرع بر طلب ترك كارى بهطور جزم و قطع به وسيلهى دليل ظنى الثبوت و الدلالة يا ظنى الثبوت يا ظنى الدلاله كه انجامش موجب عقاب و عدم انجام آن موجب پاداش است . برخى از اصوليان اين كراهت را تحريمى ناميدهاند ؛ زيرا تحريم در نزد آنان شامل خطابى كه بر طلب عدم انجام كارى بهطور قطع به وسيلهى دليل ظنى يا قطعى دلالت بكند ، مىشود . محور امر جازم بودن يا غير جازم بودن طلب است ، مانند حديث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دربارهى طلا « إنه حرام على رجال أمتى و حلال على نسائها » اين حديث از استفادهى مردان از طلا به طور قطع نهى كرده است ، ولى چون با دليل ظنى ، يعنى خبر واحد ثابت شده است بنابراين مكروه تحريمى است . كراهت تنزيهى : خطاب شارع كه بر عدم انجام كارى بدون جزم و قطع دلالت كند ، كه عدم انجام موجب ثواب ، ولى انجام آن موجب عقاب نيست ، ولى ممكن است مورد ملامت قرار گيرد . بر مواظبت مكلف بر عدم انجام سنتهاى مؤكد منطبق مىشود . كسب : فعلى كه منجر به جلب نفع يا دفع ضرر شود . فعل خداوند متصف به كسب نمىشود ؛ چون منزه از جلب